Ceza soruşturması sırasında kolluk tarafından gerçekleştirilen bir arama, elkoyma veya iletişimin denetlenmesi işlemi sırasında, başlangıçta soruşturmanın konusu olmayan başka bir suça ilişkin bilgi ya da delille karşılaşılması mümkündür. Ceza hukukunda tesadüfi delil olarak adlandırılan bu durum, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ile bireyin temel haklarının korunması arasındaki dengenin en önemli örneklerinden biridir.

Ancak bir delilin “tesadüfen” elde edilmiş olması, onun her durumda hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Delilin hangi koruma tedbiri sırasında ortaya çıktığı, başlangıçtaki işlemin hukuka uygun olup olmadığı, yeni suçun niteliği, delilin elde edilmesinden sonra kanuni bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği ve özellikle iletişimin denetlenmesi bakımından katalog suç[1] şartının bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

Türk hukukunda tesadüfi delilin temel düzenlemesi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 138. maddesinde yer almaktadır. CMK m. 138'in birinci fıkrası arama ve elkoyma sırasında ortaya çıkan tesadüfi delilleri; ikinci fıkrası ise telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen tesadüfi delilleri düzenlemektedir. Bu iki durumun hukuki rejimi birbirinden farklıdır.

Bu nedenle “Tesadüfi delil mahkemede kullanılabilir mi?” sorusuna tek kelimelik bir cevap vermek mümkün değildir. Somut olayda delilin nasıl elde edildiği, hangi suçla ilgili olduğu ve hangi koruma tedbiri kapsamında ortaya çıktığı belirlenmeden hukuki sonuç çıkarılamaz.

Ceza Hukukunda Tesadüfi Delil Nedir?

Tesadüfi delil; yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturmanın konusu olan suçtan farklı bir suçun işlendiğine ilişkin bilgi veya delilin, başka bir koruma tedbirinin hukuka uygun şekilde uygulanması sırasında ortaya çıkmasıdır.

Burada “tesadüfi” kavramı önemlidir. Çünkü soruşturma makamlarının başlangıçta belirli bir suç için sahip olduğu koruma tedbiri yetkisinin, herhangi bir sınır olmaksızın başka suçları araştırmak için kullanılmasına izin verilmemektedir.

Örneğin belirli bir suç nedeniyle hakkında hukuka uygun arama kararı bulunan bir konutta arama yapılırken, soruşturmanın konusu olmayan başka bir suça ilişkin bir eşya bulunması hâlinde tesadüfi delil hükümleri gündeme gelebilir.

Buna karşılık kolluk görevlilerinin mevcut arama kararını başlangıçtan itibaren başka bir suçun delillerini araştırmak amacıyla kullanması hâlinde, olayın “tesadüfi delil” olarak nitelendirilmesi mümkün olmayabilir.

Bu nedenle tesadüfi delil değerlendirmesinde şu unsurlar birlikte ele alınmalıdır:

• Mevcut Bir Soruşturma Veya Kovuşturma Bulunmalıdır.
• Bir Koruma Tedbiri Uygulanıyor Olmalıdır.
• Koruma Tedbirinin Başlangıçta Hukuki Bir Dayanağı Bulunmalıdır.
• Elde Edilen Delil Başlangıçtaki Suçtan Farklı Bir Suçla İlgili Olmalıdır.
• Delilin Ortaya Çıkışı Gerçekten Tesadüfi Olmalıdır.
• CMK m. 138'deki Usul Kurallarına Uyulmalıdır.
• İletişimin Denetlenmesi Söz Konusuysa CMK m. 135'teki Katalog Suç Sistemi Ayrıca İncelenmelidir.

Dolayısıyla tesadüfi delil nedir sorusunun cevabı yalnızca “arama sırasında bulunan başka bir suçun delilidir” şeklinde verilmemelidir. Delilin elde edilme süreci, hukuki dayanak ve kullanım amacı da kavramın ayrılmaz parçalarıdır.

CMK 138 Nedir? Tesadüfi Delilin Kanuni Dayanağı

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 138. maddesi doğrudan “Tesadüfen elde edilen deliller” başlığını taşımaktadır.

CMK m. 138/1 uyarınca arama veya elkoyma sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi bulunmayan ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilmesi hâlinde, bu delilin muhafaza altına alınması ve durumun Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirilmesi öngörülmektedir. [2]

CMK m. 138/2 ise telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen tesadüfi delillere ilişkindir.

Bu ayrım son derece önemlidir. Çünkü kanun koyucu iletişimin denetlenmesi tedbirinde, haberleşmenin gizliliğine yönelik müdahalenin niteliği nedeniyle daha sınırlı bir sistem benimsemiştir.

CMK 138/1 Kapsamında Arama ve Elkoymada Tesadüfi Delil

Arama ve elkoyma sırasında tesadüfi delilin ortaya çıkması, uygulamada en sık karşılaşılan durumlardan biridir.

Örneğin bir konutta belirli bir suç nedeniyle usulüne uygun şekilde arama yapılırken, arama kararının konusu olmayan başka bir suçla bağlantılı olduğu düşünülen bir eşyanın bulunması mümkündür.

Bu durumda delilin muhafaza altına alınması ve Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirilmesi gündeme gelir.

Fakat burada kritik nokta, ilk aramanın hukuka uygun olmasıdır.

Hukuka aykırı bir arama sonucunda bulunan delile “tesadüfi delil” denilmesi, hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz. Anayasa'nın 38. maddesi ile CMK'nın hukuka uygun delil sistematiği birlikte değerlendirildiğinde, delilin elde edilme yönteminin hukuka uygunluğu bağımsız bir inceleme konusudur.

Bu nedenle arama sırasında tesadüfi delil elde edildiği iddiasında öncelikle arama işleminin kendisi incelenmelidir.

Arama Kararı Sınırsız Araştırma Yetkisi Vermez

Arama kararı, kolluk görevlilerine herhangi bir suçun delilini sınırsız biçimde araştırma yetkisi vermez.

Aramanın amacı, kapsamı, yeri ve uygulanma biçimi kanuni sınırlar içinde kalmalıdır.

Bu noktada “tesadüfen bulma” ile “başka suçun delilini arama” arasında önemli bir ayrım bulunmaktadır.

Bir eşyanın arama sırasında kendiliğinden ortaya çıkması başka; kolluk görevlisinin arama kararının kapsamını aşarak yeni bir suçun delillerini sistematik biçimde araştırması başkadır.

Bu ayrım, özellikle savunma açısından önemlidir.

Tesadüfi Delilin Hukuka Uygun Olmasının Şartları Nelerdir?

Tesadüfi delil şartları, koruma tedbirinin türüne göre farklılaşabilse de temel olarak birkaç başlık altında incelenebilir.

Başlangıçtaki İşlem Hukuka Uygun Olmalıdır

Tesadüfi delilin hukuki değer kazanabilmesi için öncelikle delilin ortaya çıktığı koruma tedbirinin hukuka uygun olması gerekir.

Örneğin arama kararı olmadan ve kanuni istisnalardan biri bulunmadan gerçekleştirilen bir konut aramasında başka bir suça ilişkin eşya bulunması, tek başına bu eşyanın kullanılabileceği sonucunu doğurmaz.

Aynı şekilde iletişimin denetlenmesi tedbirinin kanuni şartları oluşmamışsa, görüşme içeriklerinin sonradan “tesadüfi delil” olarak nitelendirilmesi başlangıçtaki hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.

Delil Gerçekten Tesadüfen Elde Edilmiş Olmalıdır

Tesadüfi delil kavramının en önemli unsurlarından biri budur.

Soruşturma makamlarının başlangıçta bilmediği bir suçla ilgili delilin, hukuka uygun yürütülen başka bir işlem sırasında ortaya çıkması gerekir.

Başlangıçta yeni suçun araştırılması amacıyla işlem yapılmışsa “tesadüf” unsurunun varlığı tartışmalı hâle gelir.

Yeni Suçla İlgili Bir Şüphe Bulunmalıdır

CMK m. 138/1'de delilin başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek nitelikte olması aranmıştır.

Dolayısıyla tamamen ilgisiz, suçla bağlantısı kurulamayan veya yalnızca soyut bir varsayıma dayanan bir bulgunun hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Cumhuriyet Savcılığına Derhâl Bildirim Yapılmalıdır

Kanun, tesadüfi delilin elde edilmesinden sonra durumun Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirilmesini öngörmektedir.

Bu yükümlülük özellikle delilin sonraki soruşturma işlemlerinde nasıl kullanılacağı açısından önem taşır.

Telefon Dinlemesinde Tesadüfi Delil Nasıl Değerlendirilir?

Telefon dinlemesinde tesadüfi delil, ceza muhakemesi uygulamasının en hassas alanlarından biridir.

Bunun nedeni, iletişimin denetlenmesinin kişinin özel hayatına ve haberleşme özgürlüğüne doğrudan müdahale oluşturmasıdır.

CMK m. 135, iletişimin denetlenmesini[3] belirli suçlarla ve kanunda belirtilen şartlarla sınırlandırmaktadır.

CMK m. 138/2 de bu sistem içerisinde değerlendirilmelidir.

Telefon dinleme sırasında başka bir suçla ilgili konuşmanın tespit edilmesi, bu konuşmanın otomatik olarak yeni suç bakımından kullanılabileceği anlamına gelmez.

Özellikle yeni suçun CMK m. 135'te yer alan katalog suçlardan biri olup olmadığı belirleyicidir. [4]

Katalog suç, kanunun belirli bir koruma tedbirinin uygulanmasına izin verdiği suçları ifade eder.

İletişimin dinlenmesi ve kayda alınması bakımından CMK m. 135'te sayılan suçlar önem taşımaktadır.

Bu sistemin temel amacı, devletin soruşturma yetkisi ile haberleşmenin gizliliği arasında kanuni bir sınır oluşturmaktır.

Bu nedenle bir soruşturmada hukuka uygun şekilde iletişimin denetlenmesine karar verilmiş olması, soruşturma makamlarının dinleme sırasında ortaya çıkan her türlü yeni suç hakkında sınırsız delil kullanabileceği anlamına gelmez.

Katalog Suç Olmayan Bir Suç İçin Tesadüfi Delil Kullanılabilir mi?

Bu sorunun cevabı özellikle iletişimin denetlenmesi bakımından dikkatle verilmelidir.

CMK m. 138/2'nin özel düzenlemesi nedeniyle, iletişimin denetlenmesi sırasında tesadüfen elde edilen delilin kullanılabilirliği katalog suç sistemiyle bağlantılıdır.

Yargıtay uygulamasında da iletişimin denetlenmesi bakımından katalog suç sınırının korunmasına önem verilmektedir.

Bu nedenle somut dosyada yalnızca yeni suçun bugün katalogda bulunup bulunmadığı değil, olayın ve tedbirin ilgili olduğu tarihteki kanuni düzenleme de incelenmelidir. [5]

Tesadüfi Delil ile Hukuka Aykırı Delil Arasındaki Fark

Bu iki kavramın birbirine karıştırılması ceza yargılamasında önemli hatalara yol açabilir.

Tesadüfi delil, delilin hangi süreçte ve hangi amaç dışında ortaya çıktığını ifade eder.

Hukuka aykırı delil ise delilin elde edilmesinde veya kullanılmasında hukuk kurallarına aykırılık bulunmasını ifade eder.

Dolayısıyla bir delil aynı zamanda hem tesadüfi hem hukuka uygun olabilir.

Örneğin hukuka uygun bir arama sırasında, arama kararının konusu olmayan başka bir suçla bağlantılı eşyanın bulunması ve CMK m. 138'deki şartların gerçekleşmesi hâlinde tesadüfi delil hukuken değerlendirilebilir.

Buna karşılık hukuka aykırı bir arama sonucunda bulunan eşyanın “tesadüfen bulunduğu” gerekçesiyle hukuka uygun kabul edilmesi mümkün değildir.

Anayasa'nın 38. maddesinin altıncı fıkrası, kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini düzenlemektedir.

CMK m. 206/2-a, kanuna aykırı olarak elde edilen delilin reddedilmesini; CMK m. 217/2 ise yüklenen suçun hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilmesini düzenlemektedir.

Bu sistem, tesadüfi delilin hukuka uygunluğunun ayrıca incelenmesini zorunlu kılar.

Hukuka Aykırı Tesadüfi Delil Mahkûmiyete Esas Olabilir mi?

Ceza muhakemesinde delilin maddi gerçeği ortaya çıkarmaya elverişli olması tek başına yeterli değildir. Delilin elde edilme yöntemi de hukuka uygun olmalıdır.

Mahkeme, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bir delili sırf içeriği güçlü olduğu için hükme esas alamaz.

Bu durum CMK'nın delil sisteminin temel ilkelerinden biridir.

CMK m. 230 bakımından mahkeme, hükmün gerekçesinde hangi delillere dayandığını ve hangi delilleri neden reddettiğini göstermelidir. Ayrıca hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller bakımından yapılan değerlendirme gerekçeden anlaşılabilir olmalıdır.

CMK m. 289/1-i kapsamında ise hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması, hukuka kesin aykırılık hâlleri arasında düzenlenmiştir.

Dolayısıyla savunmada “tesadüfi delil hukuka aykırıdır” denildiğinde, bu iddianın delilin elde edilme sürecindeki somut hukuka aykırılıkla ilişkilendirilmesi önemlidir.

Yargıtay'ın Tesadüfi Delil Konusundaki Yaklaşımı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, tesadüfi delil konusunda özellikle iletişimin denetlenmesi bakımından önemli değerlendirmeler yapmıştır.

10.12.2013 tarihli, E. 2013/10-483, K. 2013/599 sayılı Ceza Genel Kurulu kararı, CMK m. 138/2'nin uygulanması bakımından öne çıkan kararlardan biridir.

Bu karar çizgisinde iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen tesadüfi delilin hukuki değerinin belirlenmesinde CMK m. 135'teki katalog suç sisteminin dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir.

Yargıtay'ın yaklaşımında temel mesele, iletişim tedbirinin başlangıçta hukuka uygun olup olmadığı ve sonradan elde edilen delilin CMK m. 138/2 kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir.

Bu nedenle tesadüfi delil konusunda Yargıtay içtihatlarının ortak eksenini şu şekilde özetlemek mümkündür:

• İletişimin Denetlenmesi Kanuni Şartlara Bağlıdır.
• Katalog Suç Sınırı Göz Ardı Edilemez.
• Tesadüfi Delil Gerçekten Tesadüfi Olmalıdır.
• Delilin Elde Edilmesinden Sonraki Usul İşlemleri Önemlidir.
• Hukuka Aykırı Delil Mahkûmiyetin Dayanağı Yapılamaz.

Bu nedenle Yargıtay kararlarının somut olayın suç tarihi ve tedbir tarihi dikkate alınarak incelenmesi gerekir.

Anayasa Mahkemesinin Tesadüfi Delil ve Hukuka Aykırı Delil Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi de ceza yargılamasında hukuka aykırı delil iddialarının yalnızca şekli bir itiraz olmadığını ortaya koyan kararlar vermektedir.

Özellikle Sani Bayar, B. No: 2021/26642, 21.11.2024 tarihli Genel Kurul kararı bu açıdan önemlidir. [6]

Anayasa Mahkemesi kararında, hukuka aykırı delillerin kullanılamayacağına ilişkin ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki itirazlara derece mahkemelerince ayrı ve açık bir yanıt verilmemesi gerekçeli karar hakkı yönünden incelenmiştir. Anayasa Mahkemesinin resmi karar bilgi bankasında kararın sonucu “ihlal” olarak gösterilmektedir.

Buradaki önemli nokta, sanığın her delil itirazının otomatik olarak ihlal sonucuna götürmesi değildir.

Esas mesele, davada sonucu etkileyebilecek nitelikteki ciddi bir hukuka aykırılık iddiasının mahkeme tarafından gerçekten incelenip incelenmediğidir.

Bu yaklaşım, tesadüfi delil içeren dosyalarda gerekçeli kararın önemini artırmaktadır.

Örneğin savunma tarafından iletişim kayıtlarının CMK m. 138/2 kapsamında kullanılamayacağı somut gerekçelerle ileri sürülmüşse, mahkemenin bu iddiayı neden kabul veya reddettiğini anlaşılır biçimde ortaya koyması gerekir.

Tesadüfi Delil İçin Özel Bir Hak Düşürücü Süre Var mı?

Tesadüfi delil bakımından CMK m. 138'de özel bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir.

Ancak bu durum, ceza yargılamasındaki sürelerin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Bir mahkeme kararına karşı kanun yoluna başvurulacaksa, ilgili kararın niteliğine göre itiraz, istinaf veya temyiz sürelerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle 7499 sayılı Kanun sonrasında ceza muhakemesinde bazı kanun yolu sürelerinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu nedenle somut dosyada karar tarihi, tebliğ tarihi ve uygulanacak geçiş hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Dolayısıyla “tesadüfi delile ilişkin özel hak düşürücü süre yoktur” ile “delile ilişkin itiraz her zaman ileri sürülebilir” ifadeleri birbirinden farklıdır.

Uygulamada hukuka aykırılık iddiasının mümkün olan en erken aşamada açık biçimde ileri sürülmesi, sonraki kanun yolu incelemeleri bakımından da önem taşır.

Tesadüfi Delile İtiraz Nasıl Yapılır?

Tesadüfi delile yönelik itiraz, somut olayın özelliklerine göre farklılaşır.

Örneğin telefon dinleme kayıtları bakımından savunma aşağıdaki hususları ayrı ayrı inceleyebilir:

Tedbir Kararı Hangi Suç İçin Verildi?

Bu Suç Katalog Suç muydu?

Yeni Suç Ne Zaman Ortaya Çıktı?

Delil Gerçekten Tesadüfi miydi?

Savcılığa Bildirim Yapıldı mı?

Delil Hangi Suç İçin Kullanıldı?

Mahkeme İtirazı Karşıladı mı?

Tesadüfi Delil ve Dijital Veriler

Günümüzde tesadüfi delil yalnızca arama ve telefon dinleme işlemlerinde ortaya çıkmamaktadır.

Bilgisayar, cep telefonu, tablet, harici disk, mesajlaşma uygulamaları ve diğer dijital materyallerin incelenmesi sırasında da soruşturmanın başlangıç konusu dışında kalan bir suçla ilgili bilgiye ulaşılabilir.

Bu tür durumlarda yalnızca CMK m. 138'e bakılması yeterli değildir.

Dijital verinin hangi koruma tedbiri kapsamında elde edildiği, incelemenin hukuki dayanağı ve inceleme sınırları ayrıca değerlendirilmelidir.

Örneğin belirli bir suç nedeniyle hukuka uygun şekilde el konulan bir dijital cihazın incelenmesi sırasında başka bir suçla ilgili veriye ulaşılması hâlinde:

• Cihaza Elkonulmasının Hukuki Dayanağı İncelenmelidir.
• Dijital İnceleme Kararının Kapsamı Belirlenmelidir.
• İncelemenin Başlangıçtaki Suçla Bağlantısı Araştırılmalıdır.
• Yeni Suça İlişkin Verinin Nasıl Bulunduğu Tespit Edilmelidir.
• İnceleme Yetkisinin Kapsamının Aşılıp Aşılmadığı Denetlenmelidir.
• Dijital Verinin Bütünlüğü Ve Güvenilirliği Değerlendirilmelidir.

Dolayısıyla “bilgisayarda bulundu” veya “telefonda çıktı” şeklindeki açıklamalar tek başına delilin hukuki niteliğini belirlemez.

Tesadüfi Delilin İspat Gücü

Tesadüfi delilin hukuka uygun olması, mahkûmiyet için otomatik olarak yeterli olduğu anlamına gelmez.

Ceza yargılamasında iki ayrı mesele birbirinden ayrılmalıdır:

Birinci aşama: Delil hukuka uygun mudur?

İkinci aşama: Delil, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğini ispatlamaya yeterli midir?

CMK m. 217 kapsamında hâkim, kararını duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırmalıdır.

Bu nedenle hukuka uygun biçimde elde edilmiş bir tesadüfi delilin de diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Örneğin tek bir telefon konuşmasının içeriği, olayın diğer delilleriyle desteklenmiyorsa mahkemenin bunun ispat gücünü ayrıca tartışması gerekir.

Dolayısıyla tesadüfi delil bakımından:

• Hukuka Uygunluk
• Güvenilirlik
• İspat Gücü
• Diğer Delillerle Uyum
• Sanık Lehine Ve Aleyhine Delillerin Birlikte Değerlendirilmesi

ayrı ayrı ele alınmalıdır.

Adana'da Tesadüfi Delil İçeren Ceza Soruşturmaları

Tesadüfi delile ilişkin hukuki esaslar Türkiye'nin her yerinde aynıdır. Ancak somut bir soruşturmanın Adana'da yürütülmesi hâlinde dosyanın soruşturma ve kovuşturma aşamalarındaki belgelerinin dikkatle incelenmesi gerekir.

Örneğin Adana Emniyet Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen bir arama sırasında soruşturmanın başlangıç konusundan farklı bir suça ilişkin delil elde edilmişse, öncelikle arama işleminin hukuki dayanağı ve kapsamı incelenmelidir.

Benzer şekilde Adana Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülen bir soruşturmada iletişimin denetlenmesi sırasında başka bir suçla ilgili konuşmaya ulaşılmışsa, CMK m. 135 ve m. 138 hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kovuşturmanın niteliğine göre görevli mahkeme Adana Asliye Ceza Mahkemesi veya Adana Ağır Ceza Mahkemesi olabilir.

Ancak mahkemenin görev alanı değişse de tesadüfi delile ilişkin temel hukuki kriterler değişmez.

Adana'da tesadüfi delil içeren bir ceza dosyasını inceleyen Adana Ceza Avukatı, yalnızca delilin içeriğine odaklanmamalıdır. Delile ulaşılmasını sağlayan bütün işlem zinciri incelenmelidir.

Özellikle:

• Koruma Tedbiri Kararı İncelenmelidir.
• Arama Veya Dinleme Tarihleri Belirlenmelidir.
• Uzatma Kararları Varsa Bunlar Ayrı Ayrı Kontrol Edilmelidir.
• Tutanaklar Kronolojik Olarak Karşılaştırılmalıdır.
• Tesadüfi Delilin İlk Ortaya Çıktığı An Tespit Edilmelidir.
• Cumhuriyet Savcılığına Bildirim Süreci İncelenmelidir.
• Delilin İddianame Ve Hükümde Nasıl Kullanıldığı Belirlenmelidir.

Tesadüfi Delil Konusunda Sık Yapılan Hatalar

“Tesadüfen Bulunan Her Delil Geçerlidir” Demek

Bu yaklaşım doğru değildir.

Tesadüfi delilin hukuki değeri, elde edildiği işlemin hukuka uygunluğu ve ilgili kanuni şartların gerçekleşmesine bağlıdır.

“Arama Kararı Varsa Her Şey Kullanılabilir” Demek

Arama kararı sınırsız bir araştırma yetkisi sağlamaz.

Aramanın amacı ve kapsamı dışında gerçekleştirilen işlemler ayrıca hukuka uygunluk denetimine tabi tutulmalıdır.

“Telefon Dinlemesi Hukukiyse Bütün Konuşmalar Kullanılabilir” Demek

İletişimin denetlenmesi bakımından katalog suç sistemi ve CMK m. 138/2'nin özel düzenlemesi göz önünde bulundurulmalıdır.

“Delil Çok Güçlüyse Hukuka Aykırılık Önemli Değildir” Demek

Ceza muhakemesinde delilin güçlü olması, hukuka aykırı elde edilme yöntemini meşrulaştırmaz.

“Tesadüfi Delil İçin Herhangi Bir Usul Yoktur” Demek

CMK m. 138, özellikle muhafaza ve Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirim bakımından açık bir usul öngörmektedir.

“Mahkeme Hukuka Aykırılık İddiasını Cevaplamak Zorunda Değildir” Demek

Anayasa Mahkemesinin Sani Bayar kararının da gösterdiği üzere, davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı itirazların mahkeme tarafından karşılanması ve gerekçeli kararda değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Sonuç: Ceza Hukukunda Tesadüfi Delil Sınırsız Bir Delil Toplama Yöntemi Değildir

Ceza hukukunda tesadüfi delil, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından önemli olmakla birlikte soruşturma makamlarına sınırsız bir delil toplama yetkisi tanıyan bir kurum değildir.

CMK m. 138'in uygulanabilmesi için öncelikle delilin ortaya çıktığı koruma tedbirinin hukuka uygun olması gerekir.

Arama veya elkoyma sırasında ortaya çıkan tesadüfi deliller bakımından CMK m. 138/1 uygulanırken, iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen deliller bakımından CMK m. 138/2'nin özel düzenlemesi dikkate alınmalıdır.

Özellikle telefon dinlemelerinde katalog suç sınırı kritik öneme sahiptir.

Bu nedenle bir iletişim kaydının soruşturma dosyasında bulunması, o kaydın her suç bakımından otomatik olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.

Somut olayda;

• Koruma Tedbirinin Hukuka Uygunluğu İncelenmelidir.
• Tedbirin Hangi Suç İçin Uygulandığı Belirlenmelidir.
• Suçun Ve Tedbirin İlgili Tarihteki Kanuni Durumu Araştırılmalıdır.
• Tesadüfi Delilin Gerçekten Tesadüfen Elde Edilip Edilmediği Belirlenmelidir.
• Yeni Suçun Katalog Suç Olup Olmadığı İncelenmelidir.
• Cumhuriyet Savcılığına Bildirim Süreci Kontrol Edilmelidir.
• Delilin Hukuka Uygunluğu İle İspat Gücü Birbirinden Ayrılmalıdır.
• Mahkemenin Esaslı Hukuka Aykırılık İddialarını Gerekçeli Biçimde Değerlendirip Değerlendirmediği İncelenmelidir.
• İtiraz, İstinaf Ve Temyiz Bakımından Uygulanabilecek Süreler Ayrıca Takip Edilmelidir.

Özellikle tesadüfi delil CMK 138 ilişkisi değerlendirilirken, maddenin tek başına okunması yerine CMK m. 135, m. 206, m. 217, m. 230 ve m. 289 ile birlikte değerlendirme yapılması gerekir.

Yargıtay uygulamasında iletişimin denetlenmesi bakımından katalog suç sınırının korunması önem taşırken, Anayasa Mahkemesi de sonucu etkileyebilecek nitelikteki hukuka aykırı delil iddialarının derece mahkemelerince karşılanması gerektiğini vurgulamaktadır. Sani Bayar kararının resmi karar bilgi bankasındaki kayıt da bu yaklaşımı açıkça göstermektedir.

Adana'da yürütülen soruşturmalarda da aynı hukuki esaslar geçerlidir. Adana Emniyet Müdürlüğü tarafından yapılan arama veya elkoyma işleminin, Adana Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülen soruşturma dosyasındaki karar ve tutanaklarla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Kovuşturma aşamasında dosyanın niteliğine göre Adana Asliye Ceza Mahkemesi veya Adana Ağır Ceza Mahkemesi önünde tesadüfi delilin hukuki niteliği tartışılabilir.

Bu nedenle Adana Ceza Avukatı tarafından yapılacak incelemede yalnızca delilin içeriğine değil, delile ulaşılmasını sağlayan bütün hukuki sürece bakılması gerekir.

Sonuç olarak tesadüfi delil, “tesadüfen elde edildiği için geçerli olan” özel ve sınırsız bir delil türü değildir. Delilin hukuki değeri; koruma tedbirinin kanuni dayanağı, tedbirin uygulanma şartları, delilin gerçekten tesadüfi biçimde elde edilip edilmediği, yeni suçun niteliği, katalog suç sistemi, bildirim yükümlülüğü ve delilin yargılamada kullanılma biçimi birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tesadüfi delil nedir?

Tesadüfi delil, yürütülen soruşturma veya kovuşturmanın konusu olmayan başka bir suçun işlendiğine ilişkin delilin, başka bir koruma tedbiri sırasında ortaya çıkmasıdır. CMK m. 138, bu delillerin hangi şartlarda muhafaza edilerek Cumhuriyet savcılığına bildirileceğini düzenlemektedir.

Tesadüfi delil her zaman geçerli midir?

Hayır. Delilin elde edildiği koruma tedbirinin hukuka uygun olması gerekir. Ayrıca iletişimin denetlenmesi sırasında elde edilen tesadüfi deliller bakımından CMK m. 135'teki katalog suç sistemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Telefon dinlemesinde tesadüfi delil kullanılabilir mi?

Bazı durumlarda kullanılabilir; ancak bunun için CMK m. 138/2'nin şartlarının gerçekleşmesi gerekir. Özellikle ortaya çıkan yeni suçun CMK m. 135 kapsamında bulunup bulunmadığı ve delilin gerçekten tesadüfi olarak elde edilip edilmediği incelenmelidir.

Tesadüfi delile itiraz için hak düşürücü süre var mı?

CMK m. 138'de tesadüfi delile ilişkin özel bir hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Ancak ceza yargılamasındaki itiraz, istinaf ve temyiz gibi kanun yollarının kendi süreleri vardır. Bu süreler somut kararın tarihi, tebliği ve niteliğine göre ayrıca incelenmelidir.

Hukuka aykırı tesadüfi delil mahkûmiyette kullanılabilir mi?

Kural olarak hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delilin mahkûmiyet hükmüne esas alınması mümkün değildir. Anayasa m. 38/6 ile CMK'nın delillerin reddi, hukuka uygun delille ispat ve hukuka kesin aykırılık hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

[1] 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.135’de yer alan suçlar

[2] Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 09.07.2025 T, 2025/2453 E. , 2025/6069 K. KARAR

[3] 7589 Sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da (12.Yargı Paketi ) telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi (CMK m. 135) veya genel dinleme kurallarında sil baştan bir değişiklik içermemektedir.

[4] Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 7.10.2021 T, 2018/459 E. , 2021/458 K KARAR

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 07.07.2020 T, 2017/1020 E. , 2020/350K KARAR

[5] Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 21.10.2024 T, 2024/3333 E. , 2024/10940 K. KARAR

[6] Anayasa Mahkemesi KARAR